دنیای قشقایی

بدبخت ملت و قومی که تاریخ خود را نداند ، تیره بخت تر از آن ملت و قومی است که علاقمند به دانستن تاریخ خود نباشد و شوربخت تر از همه ملت و قومی است که تاریخ خود را به ریشخند بگیرد .

حکومت های ایران پیش از هخامنشایان
نویسنده : نوروز دّرداری(فولادی) - ساعت ٥:۱٦ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/۱۱/٤
 

 این نوشته ها  از کتاب در دست انتشارم به نام مدیریت و رهبری داریوش بزرگ برداشت شده است:

مردم ایران زمین از قوم  آریایی می باشند. قوم ترجمه واژه   Ethno  یا Ethnosدر زبان انگلیسی است و به گروهی از مردم اطلاق می‏شود که خود را از لحاظ قومیت (‏Ethnicity) ، یعنی برخورداری منشأ ، نژاد، تاریخ ، سرزمین ، فرهنگ ، دین،ادبیات ، موسیقی ، زبان ، دایره همسر گزینی ، آداب و رسوم ، اعیاد و مناسک جمعی ، عادات ، کسب غذا خوردن و لباس پوشیدن و سرنوشت مشترک،  دارای هویتی همانند در میان خود ولی متفاوت و متمایز از دیگر اقوام و گروهها‏ی اجتماعی می‏دانند.[1] بر این اساس ، قومیت بر آمده از یک پدیده فرهنگی اجتماعی است و اقوام نیز بر اساس تفاوت های فرهنگی، (نمادها، ارزشها، هنجارها و مناسک) و در زمینه اجتماعی (خصوصیات رابطه ای) از یکدیگر متمایز می شوند.[2]

 و  ما  وقتی از "قوم" سخن می گوئیم، در حقیقت یک دوره ای از  زندگی دور و دراز گروهی از مردم را در یک سرزمینِ مشخص و معینی را در ذهنمان مجسم و مرور می کنیم،  که این مرور شامل  یک سفر دراز چندین و چند ساله می باشد، که ممکن است که سدها و یا هزارها ساله در گذشته باشد. این کنکاش، داستان های شگفت انگیزی از رویدادها و فراز و فرودها و افت و خیزها، کامیابی ها و ناکامی های گونه گونی را برای ما باز می گوید. این داستان های شگفت ،که چیزی جز سرگذشت های دیرینه خودمان نیست – و ثبت آن تاریخ نام گذاشته شده است.  در آغاز این بخش ما به سرگذشت "قوم یا اقوام ایرانی" که در این دیار (ایران زمین ) جای و مکان داشته اند و روزگارشان پر از پستی و بلندی های فراوانی بوده است، و نیاکان ما را تشکیل می دهند، نگاهی می اندازیم:

در طول تاریخ، بسیاری از اقوام در جهان از طریق شیوه کوچ روی  برای زندگی استفاده می کردند. زندگی آنان بستگی  کاملی به شرایط مناسب محیط طبیعی گرداگرد آنان  داشت. مهاجرت‌های انسانی و جا به جایی انسان ها همواره به دلیل دستیابی به شرایط بهتری برای زندگی بوده است، در دوران باستان این شرایط بهتر، به دست آوردن آب فراوان‌تر و خاک حاصلخیزتر برای کشاورزی و علوفه برای چرای دام ها بوده است. به عنوان نمونه‌ای از این گونه مهاجرت‌ها می‌توان از دو کوچ بزرگ نام برد: نخست، کوچ هندیان آریایی از پیرامون کوهستان‌های هندوکش به سرزمین‌های پنجاب و پیرامون رود سند و دیگری، کوچ ایلامیان و سومریان، به سرزمین‌های باتلاقی تازه خشک شده خوزستان در ایران و میانرودان می باشد. به سبب این گونه مهاجرت‌ها، حکومت ها و سرزمین های جدید پا گرفته و  تمدن های بزرگ یا گروه هائی از تمدن های بزرگ برخاستند و در گذر زمان دگرگونی های زیادی در گیتی پدید آورده اند. ویل دورانت، این آثار تمدن را کهن‌ترین آثار تمدن بشر دانسته است. یکی از اولین اقدام در هنگام کوچ روی ساکن شدن انسان ها در مکان هایی بوده است که با معیارهای فعلی همان روستا بوده اند. قدیمیترین آثار سکونت روستا نشینان اولیه در ایران زمین ، در غرب زاگرس و شمال خوزستان یافت شده است. برخی از این روستا های اولیه مانند، گنج دره، سراب و آسیاب در نزدیکی کرمانشاه، علی کش در دهلران، گوران در هلیلان و چغا بنوت در شمال خوزستان است. قدیمیترین مدارک اهلی شدن بز در مکان گنج دره کشف شده که حدود 10 هزار سال قدمت دارد.

بین هفت تا هشت هزار سال پیش مراکز روستانشین در چند نقطه از ایران وجود داشته است، که آثار آن ها در منطقه تمدن جیرفت در تمدن تپه سیلک نزدیک کاشان و در اطراف مرودشت و در فاصله کمی از شوش، قدیمیترین شهر موجود دنیا، کشف و شناخته شده اند. شوش یکی از قدیمیترین سکونت گاه های شناخته شدهٔدر این دیار است، و نخستین آثار یک دهکدهٔ مسکونی در آن دیده شده، که مربوط به 7000 سال پیش از میلاد می باشد. روستاها به تدریج بزرگ و گسترده شده و به شکل شهر درآمده اند. شهر به مفهوم اخصّ آن از اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد و خصوصاً هزاره سوم پ.م. در ایران موجودیت یافته است. شهر شوش یکی از قدیمیترین  سکونت گاههای شناخته شدهٔ منطقه است که تاریخ پیدایش آن به4000 سال پیش از میلاد می رسد.

 شهرهای مهم ایران در هزاره سوم پ.م. عبارتند از: تپه حسنلو و هفتوان تپه در آذربایجان ـ تمدن تپه سیلک (در کاشان) ـ تپه‌حصارِ در دامغان ـ تپه گیان نهاوند، ـ گودین، کنگاور ـ شاه‌تپه و تورنگ تپه گرگان ـ تپه قبرستان بویین زهرای قزوین ـ شوش، خوزستان ـ تمدن جیرفت، تپه یحیی و شهداد، کرمان ـ ملیان، فارس ـ شهر سوخته در زابل.

ایران نخستین سرزمینی است که در آن مردم به استخراج و استعمال فلزات دست زده اند. تعدادی از نخستین کوره‌های ذوب مس در تل ابلیس کرمان مربوط به هزاره پنجم قبل از میلاد  بدست آمده  و اشیاء مسی شامل سنجاق و درفش، مهر و دستبند و حلقه انگشتر از آنها کشف گردید. قدیمی‌ترین فلزی که مورد استفاده انسان قرار گرفته مس بوده است. این فلز در 4500 ق. م. در آسیای غربی مورد استفاده بوده است. از روی یک قسمت از آثار تمدن تپه سیلک، که گمان میرود مربوط به هزاره چهارم پ.م. باشد، معلوم شده که اهالی آنجا به بافندگی و کارکردن با فلزات و استعمال مهر و چرخ کوزه گری پی برده بودند. از اواسط دوران فلز، بجز مس، فلزات دیگری چون قلع، طلا، نقره در چرخه فن‌آوری مردمان آن عصر پدیدار شدند و شاید به این دلیل است که این دوره را دوره فلز نام نهاده‌اند نه دوره مس. برنزهای مشهور به لرستان اهمیت ایران را بعنوان یک مرکز فلزکاری به طور روشن نشان میدهد. رویدادی مهم در هزاره سوم پ.م. که تأثیرگذار در زندگی ساکنان فلات ایران و خصوصاً دشت خوزستان است عبارت است از کشف فلز آلیاژی مفرغ. از مراکز مهم فرهنگهای عصر مفرغ ایران غرب ایران و حوزه زاگرس مرکزی (لرستان پیشکوه و پشتکوه) بوده است. مفرغ ساخته شده در کوهپایه‌های زاگرس به سومر و ایلام صادر میشده است.

پایان عصر مفرغ و کشف آهن (شروع دوره آهن) مقارن است با رویدادهای مهم تاریخی و فرهنگی که در هزاره دوم پ.م. زمینه‌ساز تشکیل سلسله‌ها و ظهور نخستین حکومتهای مستقل در هزاره‌های دوم و اول پ.م. همچون: ماننا، اورارتو و ماد و سرانجام امپراتوری وسیع هخامنشی شدند. این دگرگونی ها به سبب جا به جایی اقوام در درون و بیرون از فلات ایران صورت گرفته و باعث، روی کار آمدن دولتهای مستقل به جای دولت شهرهای پیشین، و تجمع اقوام و قبایل مختلف (مقیم و مهاجر) خصوصا در مناطق غربی و شمال غربی ایران که هر کدام قلمرو خاص خود را داشتند، شده است. این اقوام در شمال غربی ایران با اورارتو [3]و آشور همسایه شدند.[4]

 

در نوشتار بعدی·        مهاجرت یا سکونت قوم آریا در ایران زمین  



[1]  ( هاتچینسون) - John Hatchinson and Anthony Smith, London, oxford University Press, 1996   

[2] -  بانوف، میشل و برن، میشل. فرهنگ مردم
شناسی، ترجمه اصغر عسگری خانقاه، تهران: ویس، 1368. ص 135

[3]  - اورارتو نام تمدنی است که در غرب آذربایجان امروز، شرق آناتولی، و شمال کردستان،احتمالاً اجداد ارامنه وگرجیهای کنونی بودهاند.

[4]  - تاریخ ما قبل ماد نوشته دکتر خنجی