دنیای قشقایی

بدبخت ملت و قومی که تاریخ خود را نداند ، تیره بخت تر از آن ملت و قومی است که علاقمند به دانستن تاریخ خود نباشد و شوربخت تر از همه ملت و قومی است که تاریخ خود را به ریشخند بگیرد .

نقش خسرو قشقایی در راه اندازی قیام سی تیرماه
نویسنده : نوروز دّرداری(فولادی) - ساعت ٥:۱٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/٥/٩
 

در مورد نقش خسرو {قشقایی} در قیام سی تیر نیز روایتی از یکی از نزدیکان قوام السلطنه به شرح زیر نقل شده است:

« آقای حسن ارسنجانی از نزدیکان قوام السلطنه و وزیر اصلاحات ارضی در دولت امینی، در کتاب خود بنام یادداشت های سیاسی در وقایع سی تیر، نوشته است که: “یکشنبه ۲۹ تیر ماه:  من با خسرو {قشقایی} قرار گذاشته بودم که او را در شهر ببینم. خسرو شرحی از اوضاع بیان کرد و گفت ارادت خانواده ما را به قوام‌السلطنه می‌دانی. قوام‌السلطنه به جای پدر ما است و ما خیلی متاسف هستیم که در چنین شرایطی او آمده است، حقیقت اینست که وضع خارجی اجازه نمی‌دهد او بیاید. فرضا ما هم از او حمایت کنیم جز اینکه خود نابود شویم اثری ندارد. من می‌خواستم مخصوصا به آقای قوام‌السلطنه پیغام بدهی که مصلحت شما در این است که استعفا کنید، جریانات دیگری در کار است که شما مستحضر نیستید، الان تمام روسای انتظامی با ما همکاری دارند. فردا هم به طور حتم اتفاقاتی خواهد افتاد که 

 

نتیجه‌اش به ضرر قوام‌السلطنه تمام خواهد شد. گفتم من خودم معتقد به آمدن قوام‌السلطنه نبودم و الان هم اعتقاد به ماندن او ندارم و آنچه تو گفتی حدس می‌زدم, ولی دوستی شما این نبود که از پشت به قوام‌السلطنه خنجر بزنید. به علاوه تو از کجا اطمینان داری آن طور که می‌خواهی بشود. خسرو گفت تا هر میزان لازم شود من خرج می‌کنم. حزب توده صددرصد با ما همکاری می‌کند. جبهه ملّی  هم که تکلیفش روشن است، اگر لازم شود تفنگدار هم به تهران خواهیم آورد. به علاوه زمینه خارجی طوری است که غیر از آنچه من می‌گویم محال است بشود. من می‌دانستم که مخارج این چند روز به دست خسرو داده می‌شد و اطلاعاتی به ما رسیده بود که از اعتبار بانک شاهی خود خسرو نزدیک به چهارصد هزار تومان در همین دو روز استفاده کرده بود، خسرو گفت این پیغام را به قوام‌السلطنه بده، اگر قبول کرد که بسیار خوب و اگر متقاعد نشد من در عالم دوستی از تو خواهش می‌کنم خودت را به کنار بکش و الا تو هم با این آتش می‌سوزی. با خسرو خداحافظی کردم و به خانه قوام‌السلطنه آمدم، آنچه میان من و خسرو گذشته بود به قوام گفتم، خندید و گفت این حرف‌هایی که می‌زنند مخصوص اشخاص ترسو و جبان است."[1]

پیشنهاد خسرو قشقایی در مورد  مصادره  املاک قوام السلطنه 

(پیشنهاد آقایان خسرو قشقایى و زهرى و اخگر به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد مى‌کنیم این تبصره به ماده واحده اضافه گردد.

-تبصره - مجلس شوراى ملى به منظور رسیدگى و تشخیص عده و هویت کلیه مقتولین و مفقودین وقایع اخیر وتجلیل از فداکاری‌هاى آنها و از طرف دیگر به منظور رسیدگى و تحقیق و تشخیص مسببین و مسئولین این فجایع کمیته تحقیق منتخبه از طرف نمایندگان طرفدار ادامه نهضت ملى تنفیذ می‌نماید و کمیته نامبرده کلیه اختیارات قانونى لازمه را جهت انجام مقاصد بالا دارد.

نایب رئیس - آقاى خسرو قشقایى‏.

خسرو قشقایى - موقعی که پیشنهاد راجع به مصادره اموال قوام طرح شد عده‌اى از آقایان گفتند که این کار را بیایید زیادش کنید ولى همان طور که جناب آقاى دکتر بقایى تذکر دادند خواستیم که این کار سبک باشد و هیئتى از طرف فراکسیون نهضت ملى مأمور رسیدگى براى این کار شد و بنده فکر می‌کنم که اینها اشخاص بسیار خوبى باشند و مورد اطمینان مجلس و مردم ایران هستند بدون تردید میل دارند که مسببین این قضیه معلوم بشوند و تنبیه بشوند و نسبت به اشخاص زیادى هم صحبت می‌شود از نظر عده‌اى از اینها تقصیرى نداشته‌اند و از نظر بنده سرلشکر کوپال تقصیرى نداشته قبلاً مى‌خواسته‌اند عوضش بکنند و عوضش نکردند و هیچ اختیارى نداشته و از نظر عده‌اى رئیس ژاندارمرى و فرماندار نظامى تقصیر داشته‌اند و مى‌گویند کارها مربوط بوده است به فرماندار نظامى و تحت اختیار فرماندار نظامى مستقیماً اجرا مى‌شده جمعى همه را مقصر می‌دانند چیزى که مسلم است نباید کسانى را که مقصر نیستند مقصر قلمداد کرد و عده مقصر را بى‌گناه ولى البته باید راجع به همه تحقیقاتى بشود راجع به وزیر جنگ و رئیس ژاندارمرى هم صحبت‌هایى مى‌شود و خوشبختانه از نظر آن کسانى که این کار را کرده‌اند این کشتار هم خیلى کشتار دامنه‌دارى بوده منحصر به تهران نبوده در خوزستان هم همان طورى که جناب آقاى دکتر بقایى و آقاى مکى فرمودند عده زیادى کشته شده‌اند و در کرمانشاه بعد از این که کارها تمام شده و قوام استعفا داده کشتارهایى کرده‌اند بنده اطلاع دارم در لار زن‌هاى مردم را لخت کرده‌اند و عقرب به جانشان انداخته‌اند که اینها را بگزند و نیش بزنند و مردان آنها در عذاب باشند و البته انصاف نیست که به اینها رسیدگىنشود و همین طور بماند متأسفانه این کشتار را راجع به کرمانشاه و اصفهان هم انجام دادند و این اعمال را کرده‌اند و در شیراز هم مى‌خواسته‌اند انجام بدهند ولى نمى‌دانم چه ملاحظه‌اى کردند که انجام نداده‌اند شاید اگر وقت داشتند آنجا هم انجام مى‌دادند این است که بنده این پیشنهاد را تهیه کرده‌ام و خواستم به امضاى عده‌اى از آقایان برسانم ولى چون وقت نشد حالا تقدیم کردم خوب هم شد که آقاى شمس قنات‌آبادى پیشنهاد خودشان را پس گرفتند بنده خواستم استدعا کنم از آقایان که به این کمیته تحقیق مجلس قدرت قانونى بدهند که حقیقتاً رسیدگى کند و نظریات خودش را بدهد که هر کسى مقصر است مجازات بشود و هر کس مقصر نیست بی‌خود بدنام نشود این بود که این پیشنهاد را به امضاى دو نفر دیگر از آقایان رساندم و تقاضاى تصویبش را دارم.»[2]



[1] - اسرار سی تیر به قلم حسن ارسنجانی – مچله تهران مصور شماره 30تیر 1340

[2] مشروح مذاکرات مجلس ملى، دوره ‏۱۷- جلسه: ۲۳-  روز یکشنبه دوازدهم مرداد ۱۳۳۱