دنیای قشقایی

بدبخت ملت و قومی که تاریخ خود را نداند ، تیره بخت تر از آن ملت و قومی است که علاقمند به دانستن تاریخ خود نباشد و شوربخت تر از همه ملت و قومی است که تاریخ خود را به ریشخند بگیرد .

ساختار قدرت در قوم قشقایی باستانی
نویسنده : نوروز دّرداری(فولادی) - ساعت ٥:۱۸ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/۳/۳
 

قوم قشقادر دوران حکومت و حیات دولت هیتّی در شمال آناتولی (ترکیه فعلی- م) سکونت داشته است. حوزه سکونت آن ها منطقه باستانی «پافال گارنیا – Paphlagonia» بود که امروزه آن سرزمین ها در استان های «چانکیری  - Çankın » و «کارابواک – Karabük»  بین آنکارا و دریای سیاه و در دامنه مناطق کوهستانی آسیای صغیر که 2400 متر از سطح دریا ارتفاع دارند قرار گرفته است.-

اولین اسناد و  منابع ، مربوط به تاریخ – هیتّی ها و قشقاییان، توسط پژوهشگران باستان شناس در آناتولی شمالی به دست آورده اند ، این اسناد و مدارک، مربوط به قرن 14 پیش از میلاد می باشند. برخی از پژوهشگران بر این باور هستند که این قوم قشقا، مردم بومی و اصلی در همین سرزمین (آناتولی) بوده و در همین دیار زندگی می کرده اند، که درستی این نظریه بسیار متحمل است.


چون برخی نام های یافته شده، مربوط به قوم قشقا  در اسناد تازه به دست آمده، همانند نام هایی است که در  دوران تاریخی قبل از آن نیز در حوزه آناتولی مرسوم و رواج داشته است.اسناد به دست آمده ، بیشتر مربوط به پادشاهان «هیتّی» است. بنا بر این ما با توجه به این آگاهی ها و اسناد کشف شده است که می توانیم با اطمینان اعلام کنیم که در این مناطق حکومت هیتّی مستقر  و این سرزمین ها در تصرف دولت هیتّی بوده است.  و قشقاییان به صورت نیمه عشایری در دسته هایی  به صورت متفرق و جداگانه در بخشی از این مناطق زندگی می کرده اند.و این قوم حداقل به 9 گروه(ایل) تقسیم می شده است.

نقشه سرزمین قشقا در 1200 سال قبل از میلاد در امپراتوری هیتی

مورشیلی دوم یکی از شاهان هیتی است.نوشته هایی که از دوران مورشیلی دوم (Muršili II) به جای مانده است، حداقل از دیدگاه “هیتّی» ها، در مورد  ساختار سیاسی “قشقا»ییان اطلاعات فراوانی به دست می دهد. در سال هفتم حکمروایی مورشیلی(سلطان “هیتّی») از یک مبارزه  و حملات مستمری که  از طرف مردم “قشقا»یی به رهبری شخصی به نام  - پی هونیا(Pihhuniya) به سرزمین “هیتّی» ها خبر می دهد و اشاره می کند، که این حملات از زمان پدرش تا آن ایام مرتبا ادامه داشته است

“مورشیلی در نیایش نامه اش می گوید که، غالبا اداره امور “قشقا»ییان در دست یک نفر نمی باشد. اما در زمان این “پی هونیا»سازماندهی و تشکیلات آن ها به روال معمول نبوده است و این فرد به صورت شگفت آوری قدرت مند و مانند یک پادشاه  بر همه قبایل مسلط بود و  چون شاهان عمل می کرد. و اضافه می کند « منِ ، و افراد سلطنتی من به  دیار (قشقا) رفته و برایش پیغام دادم ودر نامه ای به او نوشتم، که سرزمین های مرا که گرفته ای و به حوزه “قشقا»افزوده ای به من باز پس ده. او  به نامه ی من پاسخ داد و چنین نوشت:

«من هیچ چیزی به شما پس نخواهم داد. و اگر شما به من حمله کنید، من در سرزمین خودم با شما مبارزه نخواهم کرد. و در عوض من  جنگ را به درون کشور شما خواهم کشاند و در آن جا با شما نبرد خواهم کرد.»[1]

در جنگی که بعدا بین این دو صورت گرفت، به نوشته شاهان “هیتّی»، مورشیلی سلطان “هیتّی»، فرمانده “قشقا»یی “پی هونیا» را شکست داده و او را دستگیر کرده و به عنوان یک زندانی به هاتوشا (Hattuša) پایتخت “هیتّی» می آورد. پس از این کار، خط مرزی و حدود سرزمین “قشقا»ییان را منطقه (آزی – هایاشا) Azzi -Hayaša تعیین می کند.(منطقه ی نشمین قبلی قشقا در شمال شرقی  دولت هیتی– م)

نقل این رویداد قابل توجه نشان می دهد که،برخی از جوامع فرمانروایی در قوم “قشقا»، در حد و مقام یک پادشاه بوده اند که خود را با یک پادشاه مقتدر و بزرگ “هیتّی» برابر می دانسته و در برابر وی ایستادگی و مبارزه می کرده است. در سند دیگری که از مدارک “هیتّی» بر جای مانده است، اطلاعات با ارزشی در مورد نظام اقتصادی خانواده در میان قوم “قشقا»یی ارائه می دهد.در این نیایش در برابر الهه خورشید « آرین نا Arinna )، مورشیلی دوم، ،Muršili II ،در مورد “قشقا»ییان آنان را خوک چران و بافندگان کتان (پارچه) نام می برد.[2]

آیا این نوشته به قصد تحقیر آنان نگارش یافته است؟ به نظر نمی رسد، چون در نوشته های “هیتّی»، کمتر به الفاظ زشت در مورد دیگران حتی دشمنانشان بر می خوریم و در میان آنها استفاده از زبان ناپاک متداول نبوده است. اگر یک وجه مشترک در هر دو موضوع «شغل» هایی که در این نوشته  ذکر شده است را در نظر بگیریم، متوجه می شویم که  این هر دوی این  کارها توسط زنان انجام می شده است. یعنی کارهای زنانه بوده اند.[3]

از آن جا که آیین های “هیتّی» در مورد مسائل اخلاقی بسیارمحافظه کار و با وسواس نشان می دهد، ممکن است این از موارد نادری باشد که خواسته اند که این مردم را از صفت مردانه با تجسم کار زنانه یاد کرده و آن ها را تحقیر کنند. نقش زنان در بافندگی و تهیه پارچه تقریبا در همه ی جهان متداول بوده ، و این امر در حکومت های آناتولی هم  رواج داشته است. و ذکر گیاه کتان هم ممکن است که به دیگر کاربردهای آن مانند روغن گیری برای پخت و پز و روشنایی و روغن کاری ارابه ها اشاره داشته باشد.[4]

کتان از دوران مس تا دوره برنز در کناره های دریای سیاه در منطقه ایکیزتپه (Ikiztepe) یافت می شده است. و خوک ها  هم حیواناتی هستند تنبل و کم تحرک و معمولا در روستاها توسط زنان نگهداری می شوند در حالی که گله های گوسفند و گاوها  توسط مردان  در تابستان به ارتفاعات حرکت داده می شوند. این امر ممکن است یکی نشانه دیگری باشد که ،برخلاف الگوی معمول در میان مردان منطقه دریای سیاه،  “هیتّی» ها خواسته اند مردان «قشقا» را مردمی کم تحرک و تنبل معرفی نمایند. [5] 

در جامعه “هیتّی» مصرف خوک بسیار معدود بود ، و معمولا برای مقاصد تشریفاتی خاص  به کار برده می شود. نتیجه ای که از متون این اسناد می توان برداشت  کرد ، با نظریه تجزیه و تحلیل جانورشناسی که از حوزه بوغاز کوی و هاتوشا Boğazköy / Hattuša بر جای مانده است نیز همخوانی دارد..[6]

این نظریه چنین  است که ، چون تعداد خوک ها در اجتماع مربوط به جانوران در Büyükkaya در  عصر مفرغ نسبت به دوره اولیه عصر آهن تقریبا به دو برابر افزایش یافته و از میزان  2.4 ٪ به 5.4 % رسیده است.

 حال ، فرض کنیم که قبایل قشقا نقش فعالی در سقوط « هاتوشا_ Hattuša» پایتخت “هیتّی» ها  و اسکان مجدد آن ها در اوایل عصر آهن داشته باشند.  (یک نتیجه گیری است که به نظر می رسد توسط بررسی آمار، سفال های دست ساز خام معمولی هم پشتیبانی شده باشد) ، افزایشی که در میزان خوک ها به وجود آمده و در مقابل این افزایش خوک ها؛ تعداد گاو و گوسفند کاهش پیدا کرده است ، می تواند از حاصل این نتیجه گیری پشتیبانی کند.[7] یعنی حد اقل بخش از قوم قشقا به جای کوچ روی، در شهرها و روستا ها اسکان داشته اند و به همین دلیل خوک نگهداری می کردند، چون در کوج روی نگهداری خوک امکان خیلی کمی داشته و دارد.

(این نوشته بر گرفته از کتاب تاریخ گمشده قوم قشقایی انتشارات تخت جمشید است)

[1] Del Monte, G.F. 1993. L'annalistica ittita.Brescia. 69 f.

[2] (Singer 2002: 52).

[3] Collins, B.J. 2006. Pigs at the gate: Hittite pig sacrifice in its easternMediterranean context. Journal of Ancient Near Eastern Religions 6: 155-188.

[4] Glatz/Matthews 2005: 58).

[5] همان صفحه  57)

[6]  Von den Driesch, A. – Pöllath, N. 2003. Changes from Late Bronze Age to Early Iron Age Animal Husbandry as Reflected in the Faunal Remains from Büyükkaya/Boğazköy-Hattuša.

 [7] گاو و گوسفندان، چارپایان مورد استفاده کوچ نشینان است، اگر مردم قشقا به سبب فتح پایتخت “هیتی»، شهر نشین و یکجا نشین شده باشند از تعداد این چارپایان  کاسته شده و در مقابل بر میزان خوک ها که حیوانی قابل نگهداری در سکونت گاههای دایمی است افزایش یافته است.