دنیای قشقایی

بدبخت ملت و قومی که تاریخ خود را نداند ، تیره بخت تر از آن ملت و قومی است که علاقمند به دانستن تاریخ خود نباشد و شوربخت تر از همه ملت و قومی است که تاریخ خود را به ریشخند بگیرد .

قوم قشقایی در تاریخ باستانی -2
نویسنده : نوروز دّرداری(فولادی) - ساعت ٩:۱٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۳/۱٧
 

در بررسی و مطالعاتی که در مورد قوم قشقا در چند سال پیش انجام می دادم  به نوشته ای بر خوردم که از حضور این قوم در زمان تیگلات-پیلسر سوم  سلطان آشور حکایت می کرد. من این روایت را در کتاب تاریخ گمشده قوم قشقایی درصفحه 128 درج کرده ام. از آن زمان در پی دست یافتن به متن سنگ نوشته این پادشاه در مورد قوم قشقایی بوده ام. اخیرا متن این سنگ نوشته را پیدا کردم.

 تیگلات-پیلسر سوم  از سال - ۷۴۵ تا ۷۲۷ پیش از میلاد - به پادشاهی آشور رسید. وی دومین پادشاه بزرگ آشور است که یک سازماندهی، اجتماعی، نظامی و سیاسی منظم و پیشرفته ای را در آن کشور پیاده کرد و نیرومندی مجدد آشور مقارن با سلطنت وی است. این پادشاه، طی نخستین لشکرکشی خویش علیه ماد در سال - ۷۴۴ پ. م. - با مانتا که ار متحدبن فوم ماد بود تماس عملیاتی داشت.

تیگلات پیلسر در سال - ۷۴۴ ق. م - حملاتی پیاپی را به ماد آغاز کرد که به مدت چند سال دوام داشت، او ایالات «آراز یاش» و «بیت سانگی» و منطقه «اوشکاکان» را تسخیر کرد و شماری از ساکنین آنجاها را به شمال سوریه و فنیقیه تبعید کرد. او در سنگ‌نوشته‌ای نام طوایفی را که اسیر برد، آورده‌است.

 


<br/><a href=

نقشه نشیمن قوم قشقا در قرن 1200 پیش از میلاد در کنار دولت هیتی

تیگلات پیلسر در سال ۷۳۸ دوباره به ماد حمله کرده، همدان را گرفت، و بعد تا کویرنمک پیش رفت و از منطقه «اوش کاکان» واقع در دره رودقره‌سو بازگشت. این بدان معنی است که آشوریان در آن زمان اکثر سرزمین‌های ماد را تصرف کرده بودند.

لشکرکشی تیگلات-پیلسر به ماد در سنگ‌نبشته‌های آشوری ذکر شده‌است. دیاکونوف  در جای نامه ها (گیتا شناسی)  به لشکرکشی تیگلات پیلسر به ماد و حاکمان آن را که آشوریان در سنگ‌نبشته‌ها آورده‌اند را در کتاب تاریخ ماد خود ذکر کرده‌است.

این نوشته از گرارش سالیانه تیگلات پیلسر شاه آشور در یک سنگ نوشته استخراج شده است. سند در کاووش هایی که توسط موزه بریتانیا در شهر نیمرود صورت گرفته شده به دست آمده است. این شهر در آن دوره آشور به نام «کالی هو» نامیده می شد و در دوره پادشاهی، آشور ناصرپال دوم، نخستین پادشاه بزرگ آشور است که از سال ۸۸۳ تا ۸۵۹ پیش از میلاد پادشاهی کرد ساخته شده بود.

در این کاوش های باستانی که توسط موزه بریتانیا، توسط (هنری لیارد) در سال 1845 میلادی صورت گرفت. آثار و نوشته های زیادی از شاهان آشور از جمله آشور ناصرپال، شلمانشر دوم و تیگلات پیلسر و اسرحدون به دست آمده است.

سالنامه تیلگات پیلسر با خط میخی و بر روی قالب هایی کنده شده و حکایت از یک دنیای جدیدی در بابل می کند. وی ساختار حکومتی اشور را باز سازی کرد تا بتواند رهبری سیاسی و اقتصادی نظام بازرگانی بین کشور آشور و کشورهای حوزه مدیترانه را در دست بگیرد. با تسلط بر این مسیر و شاهراه توانست از هر گونه گزند به واردات آهن، چوب و اسب به کشور آشور جلوگیری نماید. سالنمای به جای مانده از این پادشاه با نوشته های پادشاه اسراییل همخوانی دارد. متن این نوشته عبارت است از:

1. تیگلات پیلسر سوم، از سرزمین های زیر باج و خراج می گیرد:

 ، کشتاسپی کوماژن  Kushtashpi Commagene - رزین دمشق Resin of Damascus,- ، مناهم سامره Menahem of Samaria ، مشعر از صور، سی بی تیبی لو  ببیب لو بیبلوس در، Urikki Qu'e،پی سی ریس چار قمیش،Pisiris Carchemish، حماس، پاتارمو سامعال -  -Panammu Sam'al، سولومال می لی تنس Sulumal Militene، دَدی لو قشقا  Kashka Dadilu «، اواسورمه تبال --Uasurme Tabal، اوشی تی Ushitti تن، اوربالا توهانا Urballa Tuhana، توهام ایشتوندا - Tuhamme Ishtunda، اوریم هوبی شنا - Urimme Hubishna، زابی و Zabibe، ملکه عربستان،است.

2- هدایا و خراج ها: شامل طلا، نقره، قلع، آهن، پوست فیل، عاج، پارچه کتانی، پوشاک با رنگ های مختلف، پشم های آبی، پشم بنفش، دوزی آبنوس، شمشاد، اقلام لوکس مانند پرندگان وحشی با بال نصب شده در حال پرواز در رنگ های آبی ، و همچنین به عنوان اسب، قاطر، گاو بزرگ، کوچک گربه  و شتر، و برخی لوح های زیبا."[1]

این سنگ نوشته در مورد قوم قشقایی مربوطه به سال 738 قبل از میلاد است. و به شرح بالا در آن (    دَدی لو) هم همراه اسم قشقایی به کار برده شده است. این دَدی لو چیست و کیست؟

مدتی هم صرف جست و جوی این نام کردم و سر انجام دَدی را در یک فرهنگ نامه قدیمی به نام (Archaic Dictionary Cooper) که در سال 1876 تدوین شده است پیدا کردم که آن را چنین نوشته کرده است:

" Dadilu. The king of Kashka a petty Syrian State which paid tribute to Tighlath Pilser II"

 دَدی لو، شاه قوم قشقا - یکی از ایالت های آشور بوده و به آن کشور خراج می داده است.

و در نوشته دیگری هم در این باره نوشته شده است:

» Dad is (the clan's) god' : the name Dad-ilu is borne by a king of the land of Kaska (Schr. COT1244f: ;. Del. Pay. 298).

(دَد، نام خدای قبیله است. دَدی لو، یعین زاده شاه(شاهزاده) سرزمین قشقا ست)[2]

 در این نوشته ها، دَدی راشاه قوم قشقا معرفی کرده و قشقا را یکی از نواحی تحت حکومت آشور می نامند.

 بر اساس این سند می توان گفت که قشقاییان در سال های 744 تا 727 قبل از میلاد نزدیک سرزمین تبال یا تابال و میلد(در آسیای صغیر که اینک ترکیه است) می زیسته اند هر دوی این مناطق در حنوب ناحیه (هالیس) سفلی واقع شده اند. و به نظر می رسد که این قوم بعدا به شمال منطقه هالیس به دامنه های کوهستانی در جنوب دریای سیاه کوچ کرده باشند. این منظقه به نام (کاپادوکیه ) معروف بود نشیمن گزیده اند. و از این پس سرنوشت قوم قشقا در این منطقه معلوم نیست.

اما می دانیم که منطقه کاپادوکیه، بین دولت های ماد در ایران و دولت لیدیا قرار داشت.و در جنگی که بین دولت ماد و لیدیا در سال های 580 و 585 قبل از میلاد رخ داد دولت لیدیا شکست خود و منطقه کاپادوکیه، به تصرف دولت ماد در ایران درآمد. دولت ماد توسط هخامنشییان از بین رفتند.[3] آیا دولت ماد این قوم قشقا را به داخل ایران کوچ داده است و آن ها  وارد حکمرانی ایران شده اند؟؟



[1] ANNALS OFTIGLATH-PILESER III- co92,285,2117 calah menham annuals ca. 738-37

[2] در میان ترکان قشقایی در برخی از تیره ها، به پدر دَدَ گفته می شود. دَدَ برای معرفی، رهبر و بزرگ قوم هم به کار برده می شود(م)

[3] BRITISH INSTITUTE FOR THE STUDY OF IRAQ