دنیای قشقایی

بدبخت ملت و قومی که تاریخ خود را نداند ، تیره بخت تر از آن ملت و قومی است که علاقمند به دانستن تاریخ خود نباشد و شوربخت تر از همه ملت و قومی است که تاریخ خود را به ریشخند بگیرد .

قشقایی ها که بودند؟ WHO WERE THE KAŠKA -1
نویسنده : نوروز دّرداری(فولادی) - ساعت ٦:٠٦ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/٢/۸
 

این نوشته ای است در مورد تاریخ باستانی قوم قشقا که در سال 2007 در کتاب :

PHASIS II- VOLUME 10 - IVANE JAVAKHISHVILI TBILISI STATE UNIVERSITY

Greek and Roman Studies

THE ARGONAUTICA AND WORLD CULTURE

INSTITUTE OF CLASSICAL, BYZANTINE AND MODERN GREEK STUDIES

چاپ شده و در فصل چهارم کتاب تاریخ گمشده قشقایی از آن استفاده شده است. تمام منابع و ماخذ مورد استفاده در این نوشته در زیر نویس های کتاب تاریخ گمشده قشقایی نشان داده شده و در این انتشار و در مطالب بعدی  نیز عینا مشخص شده و خواهند شد. این نوشته در مورد تاریخ - زبان - دین و جنگ ها و تلاش های قوم قشقایی  است.  این بخش در چند قسمت چاپ خواهد شد.



قشقایی‌ها «KAŠKA» که بودند؟

دولت «هیتّی» در تمام دوران حیات و حکومت خود که در سرزمین آناتولی قرار داشت همواره با همسایگان و دشمنان اطراف خود در کشمکش و نبرد بود. اما هیچ کدام از مخالفان این دولت، به عنوان یک مقابله‌گر سمج و پایدار و چابک و فرّار در حد عشایر (قشقا) در حوزه‌ی دریای سیاه نبودند.

همه‌ی تلاش‌های هوشمندانه و سازمان‌یافته‌ی ارتش «هیتّی» برای حفاظت و نگهداری از مرزهای شمالی پادشاهی خود در کناره‌های خلیج در مقابل این قوم، بی‌نتیجه و آسیب‌پذیر بود و بارها و بارها از (قوم قشقا) شکست خوردند. این قوم، مکرراً مرزهای تحت تسلط کشور «هیتّی» را مورد تاخت و تاز قرار می‌داد، اشغال می‌نمود و خسارات فراوان بر شهرهای مرزی و اقوام ساکن آن دیار وارد می‌کرد. احتمالاًً همین قوم ( قشقا) بودند که در نهایت ضربه نهایی را بر شهر ‌هاتوشا «Hattusha» پایتخت هیتّی وارد ساخته و آن را ویران کرد.

مطالب مربوط به قوم قشقا، نوشته‌هایی است که در اسناد و مدارکی باقی مانده از پادشاهان «هیتّی» در زمان حکومت استعماری آن‌ها به دست آمده است. در این نوشته‌ها، قوم «قشقا» را یک متجاوز و دشمن در مناطق شمالی مرزهای خود معرفی کرده و نام می‌برد.

در مطالعات اخیری که در باره‌ی دوران بعد از دوران استعماری «هیتّی»‌ها، صورت گرفته است، وضع به صورت دیگری جلوه‌گر است و این احتمال را می‌دهد، که این (قوم قشقا) است که به عنوان قربانیان و سوء استفاده و تجاوز «هیتّی» قرار گرفته و به سبب اشغال سرزمین‌هایشان توسط «هیتّی»‌ها مجبور به ترک زیستگاه سنتّی خود شده باشند.[1]

باید به خاطر داشته باشیم که شواهد و اسناد و منابع تاریخی که در این باره به دست آمده، همه از سرزمین و نوشته‌ی حکّام «هیتّی»‌ها بر جای مانده است، و تمام آن‌ها یک‌جانبه و از طرف «هیتّی»‌ها شرح داده شده‌اند. در همه‌ی آن‌ نوشته‌ها، چهره‌ای تیره و تار از این دشمنان خود، (قوم «قشقا»)، به نمایش می‌گذارند سند و سخنی از طرف دیگر یعنی از قوم «قشقا» در این باره موجود نمی‌باشد.

برای اولین بار با استفاده از منابع «هیتّی»‌ها، «اینار فون شولر» (Einar von Schuler) رساله‌ای به نام (Die Kaškäer) «قشقاییان»؛ در مورد این قوم در سال 1965 میلادی به چاپ رساند.[2]

بر اساس مطالعات اصلی این دانشمندِ نامی آلمانی، اسناد و متونی در کاوش‌های باستان‌شناسی وی که در سال 1976تا1980 صورت گرفته بود، به دست آمد که شامل، پیمان‌نامه، صورت‌های اداری، نیایش‌ها و مراسم مذهبی و پیش‌گویی‌ها و همچنین نوشته‌های تاریخی بودند. وی اصل و ترجمه همه‌ی این مدارک باستانی را به صورت کتابی منتشر کرد. این داده‌ها، به فصل‌های گوناگون تاریخی از جمله سازمان سیاسی، اقتصاد، دین و علم اللغات، پردازش بر روی تاریخ و نشر نام‌های «قشقا»یی تقسیم‌بندی شده است.[3]

کار به‌یاد ماندنی «فون شولر» (von Schuler)، ابزار اولیه‌ای برای مطالعات بیشتر در مورد قوم «قشقا» «Kaška» را فراهم کرده است. اما البته بعد از چهل سال پس از تحقیقات او، پژوهش‌های جدید باستانی‌شناسی در این دیار صورت گرفته و مقدار زیادی اطلاعات تازه و محوری مهم و دست اول بار دیگر پیدا شده است. به همین دلیل و با توجه به این دستاوردهای نو، بازنگری در نتیجه‌گیری‌های اولیه وی را ضروری می‌کند.

یکی از برجسته‌ترین اکتشافات جدیدی که در این باره صورت گرفته است را می‌توان در گزارش Maşat Höyük (مشات هویوک)[4] دید که توسط محقق ترک، آلپ سادات (Sedat Alp) تدوین و در سال 1991 منتشر شد. این اسناد، عمدتاًً نامه‌ها و برخی از لیست‌های اداری است که تصویری رنگی از زندگی روزمره در شهر مرزی «هیتّی» را منعکس می‌کند و گزارش درگیری‌های مستمر و تهدید ناشی از قبایل «قشقا» را در دسترس قرار می‌دهد. هزاران لوح و سنگ‌نوشته‌هایی نیز در اورتاکوی ـ Ortaköy در شرق (مشات شاپینوایMaşat Šapinuwa) ترکیه کشف شده است، که احتمالاًً حاوی اطلاعات مشابه و بسیار مفیدی هستند، اما تا کنون تنها تعداد انگشت‌شماری از این اسناد منتشر شده است.

باستان‌شناسان در بررسی و اکتشافات خود که در سال 1970م. (1349 ش.) در این مناطق انجام داده‌اند،[5] اسناد و مدارک زیادی در باره‌ی تاریخ و نیز اسکان قوم قشقا، در این سرزمین‌های دورافتاده پیدا کرده‌اند، و اطلاعات ما را در باره‌ی تاریخ قوم «قشقا»، در حد زیادی افزایش داده و آگاهی و دانش ما را بیشتر کرده است. همین امر در باره‌ی کاوش‌های فعلی باستان‌شناسان که در حوزه‌ی «پافالاگونیا  Paphlagonia» در سال 2005 میلادی شروع شده است، نیز صادق می‌باشد.[6] کشفیات این حوزه نیز دارای ارزش‌های تاریخی بسیاری مهمی هستند. با این حال، به نظر می‌رسد که هنوز کاوش‌های کامل و کافی در این باره صورت نگرفته است و شواهد و اسناد بیشتری برای شناخت تاریخی قوم «قشقا» لازم است.

انتظار می‌رود که کاوش‌ها و اکتشافات جدیدی که توسطOymaağaç/ Vezirköprü در حوزه نریک (Nerik) در ترکیه به تازگی شروع شده و ادامه دارد، دستاوردهای با ارزش جدیدتر و کامل‌تری در این راستا به دست دهد. در هر حال هرگونه سندی که باز در این مناطق پیدا شود، همه از زبان «هیتّی»‌ها خواهد بود، چون آن‌ها فرمانروا و ساکن این دیار بودند و این اسناد را هم آن‌ها به یادگار گذاشته‌اند. راویان اطلاعات جدید نیز محدود و از کسانی خواهند بود که از دشمنان و مخالفین قبیله‌ی «قشقا» بوده‌اند، و به روال گذشته در متون خود، به تخریب و ویرانگری قوم «قشقا» تکیه خواهند داشت.



[1] Glatz, C. – Matthews, R. 2005. Anthropology of a Frontier Zone: Hittite-Kaska Relations in Late Bronze Age North-Central Anatolia.page-49

[2] ما این رساله در صفحات پیشین درج کرده‌ایم

[3] متأسفانه تلاش من(نویسنده) برای به دست آوردن یک نسخه از این کتاب نتیجه مثبتی نداشت

[4] دهکده تاریخی در استان توکات کشور ترکیه Ancient Village or Settlement in Tokat Province, Turkey

[5] (Dinçol/Yakar 1974; Yakar/Dinçol 1974 (Historical Geography of North-Central Anatolia during the Hittite and Pre-Hittite

[6] همان منبع  (Glatz/Matthews 2005)