دنیای قشقایی

بدبخت ملت و قومی که تاریخ خود را نداند ، تیره بخت تر از آن ملت و قومی است که علاقمند به دانستن تاریخ خود نباشد و شوربخت تر از همه ملت و قومی است که تاریخ خود را به ریشخند بگیرد .

قشقایی ها که بودند ؟ بخش دوم - ?Who were the Kashka
نویسنده : نوروز دّرداری(فولادی) - ساعت ٦:۱٥ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۳/۳/۱٢
 

این نوشته ای است در مورد تاریخ باستانی قوم قشقا که در سال 2007 در کتاب :

PHASIS IIVOLUME 10 IVANE JAVAKHISHVILI TBILISI STATE UNIVERSITY

Greek and Roman Studies

THE ARGONAUTICA AND WORLD CULTURE

INSTITUTE OF CLASSICAL, BYZANTINE AND MODERN GREEK STUDIES

چاپ شده و در فصل چهارم کتاب تاریخ گمشده قشقایی از آن استفاده شده است.

×××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××××

تا همین اواخر ، برداشت، دانش و آگاهی عمومی و متعارف در باره مردم “قشقا»، متکی به اسنادی بود که از قرن سیزدهم  پیش از میلاد به دست آمده و  در آن شرح از دست رفتن شهرستان های Tiliura و Nerik(توسط قوم “قشقا») در دوران  پادشاه “هیتّی» به نام«هانتلی Hantiliنوشته شده بود.  و به همین دلیل به استناد به نوشته این سند ، گفته می شد که مردم “قشقا»از ساکنان منطقه شمالی آناتولی در دوران فرمانروایی “هیتّی» ها بودند.

در سندی که از این پادشاه به دست آمده چنین نوشته شده است: « شهر تیلیورا  Tiliura از روزگار «هانتلی Hantili»  خالی از سکنه بود و پدرم مورشیلی Muršili  مجددا آن را بنا نموده، آباد و مسکونی نمود و رونق داد[1] و آنها (به عنوان مثال  «Kaška» - “قشقا») شروع به تجاوز کردند و مرتکب دشمنی ها شدند.  و  هانتلی Hantili برای مقاومت در برابر آنان برج های پاسگاه ساخته و به مقابله برخاست.  در گذشته ،( هاتو شیلی – Hattušili و لابارنا Labarna) آنها را به حدود  رودخانه کومش ماها Kumešmaha  راه نمیدادند[2]. »

اشاره به شاهان بزرگ اولیه ، مانند Labarna و Hattušili  در این سند حاکی از این است که در گذر زمان و بعد از دوران آن شاهان بزرگ، «هانتلی Hantili» نخستین شاهی است که صاحب این لقب ، یعنی پسر قانون و جانشین پادشاه مورشیلی اول -  Muršili I می باشد. در این سند چنین آورده است: «شهرستان «نریک Nerik» ، که در دوران پادشاهی «هانتلی Hantili»  ویرانه بود ، من آن را مجددا بازسازی کردم[3]. این شهرستان توسط مردان «قشقا» در دوران (هانتلی) تخریب شده و در چهارصد سال گذشته خالی از سکنه بود.»[4]

به نظر می رسد که ( هاتو شیلی - Hattušili سوم) و پسرش (توتهالیا - Tuthaliya چهارم) ، باید انرژی و تلاش زیادی برای بازسازی شهر نریک Nerik به کار برده و زمان زیادی را صرف باز سازی آن کرده باشند،تا بتوانند آن شهر را  مجددا به یک مرکز عمده تجاری تبدیل نمایند. چون زمان تخریب این شهر توسط قبیله “قشقا» به یک دوره زمانی  چهار یا پنج قرن قبل باز می گشته است. حتی اگر در این گفته اغراقی هم  باشد، باز هم باید  مدت زمانی بس طولانی برای این آبادانی لازم بوده باشد.

این شیوه تاریخ نگاری سنتی که توسط “هیتّی» ها (در مورد مردم «قشقا») به کار برده شده است، و  صحت و صداقت آن ،قبلا توسط (فون شولر von schuler محقق آلمانی،) مورد شک و سوال قرار گرفته بود، ، اخیرا نیز  به طور کامل توسط Jörg Klinger(جورج کلینگر) که به عنوان یک واژه شناس در کاووش های نریک (Nerik) مشارکت داشته، در مورد درستی و صداقت این نوشته ها ابراز تردید کرده است . و هر دوی آنها اشاره کرده اند که در منابع قدیمی تر “هیتّی» از قرن شانزدهم و هفدم قبل از میلاد هیچ اشاره ای به نام«قشقا»وجود ندارد ، هر چند پادشاهان “هیتّی» ، به ویژه هاتو شیلی - Hattušili – یکم که فرمانرواییش تا به کرانه های دریای سیاه می رسیده است نامی از آنان نبرده است. تنها از نیمه دوم قرن  پانزدهم پیش از میلاد است که ما  گزارش هایی در باره  رسوخ مردم «قشقا»  «Kaška» به قلمرو “هیتّی» به دست آورده ایم.

 

 

(سرزمین “قشقا»(Gašga- land)  در این نقشه در شمال امپراتوری “هیتّی» در کنار دریای سیاه در سال 1200 پیش از میلاد را نشان می دهد.)

در سالنامه دوره توتهالیا (Tuthaliya) در بخش 142، که به احتمال زیاد مربوط به زمان توتهالیای اول، موسس پادشاهی در دوره ای است که به نام دوره جدید معروف می باشد، ما می بینیم که نوشته شده است:

 " قشقا ی دشمن"  از غیبت پادشاه که در سفر به آشووا (Aššuwa) در غرب اناتولی بود، سوء استفاده کرده و به “هیتّی» حمله نمود."  هرچند توتهالیا(Tuthaliya) در برگشت به کشور موفق شد که آن ها را به عقب براند. اما همچنان که در نیایش نامه جانشین وی « آرنوواندا (اول) Arnuwanda I» به الهه خورشید بر جای مانده است وی از این کار  اظهار ندامت و تاسف کرده و نوشته است است، “هیتّی» علاوه بر خسارت زیادی که در این حمله دید، اراضی وسیعی را هم به قوم “قشقا»واگذار کرد.[5]  



[1]  - سنگ نوشته شماره (KUB 21.29 I 11-13)

[2] (ib., ii 2 f.).سنگ نوشته

[3] (Hatt. سوم 46' - 48 ') سنگ نوشته

[4]  لوحه(KUB 25.21 iii 2-5; von Schuler 1965: 186).

[5]  "The Thousand Gods of Hatti": The Limits of an Expanding Pantheon Studies 14: 81-102. Singer, I. 2002