دنیای قشقایی

+ ** تاریخ باستان قوم قشقایی -3

قلمرو حکومت ترکان در دوره باستان

هسته‌ی اولیه‌ی اتحادیه‌ی گوک ترک، قبیله‌ای بود از بازماندگان دودمان حاکم تسو ـ کو که آخرین دولت «هون» را تشکیل داد. نام این دودمان که از پانصد خانواده تشکیل می‌شد آشینا به معنای «گرگ نجیب» بود. این دودمان در همان ایالت که «هون‌ها» و سین‌پی‌ها در قرن چهارم میلادی از چینی‌ها گرفته بودند، از در هم آمیختن طوایف مختلف ساکن مغولستان و دشت‌های آسیای مرکزی به وجود آمدند.[1]

منشأ این نام روایتی از افسانه‌ی بوزقورت است که بر اساس آن، از قبیله‌ی آشینا، که به دست دشمن نابود شده بود، تنها پسری دست و پا بریده باقی مانده بود که گرگی ماده او را نجات داد و از وی باردار شد و به کوه‌های آلتای گریخت. در آن جا ده پسر به دنیا آورد که هر کدام منشأ قبیله‌ای شدند. آشینا که عاقل‌ترین برادر بود، فرمانروای «ترک‌ها» شد و به یادبود، پرچمی مزین به کله‌ی گرگ بالای خیمه‌ی خود نصب کرد.[2] در اواسط قرن پنجم میلادی، پس از برافتادن آخرین دولت «هون»‌ها به دست دولت ترک تبار تبقاچ/ طمغاج (به چینی: تو ـ با، تو ـ پا) دودمان آشینا از غرب ایالات شمالی چین به منطقه‌ی کوهستانی آلتای فرار کرد و به امپراتوری ژوان ـ ژوان‌ها ملحق شد و برای آن‌ها آلات و جنگ افزارهای آهنی تولید کرد.[3] از قبایل بومی پراکنده در حوالی آلتای، که از بقایای «هون‌ها» و غالباً ترک‌زبان بودند، اتحادیه‌ای در اطراف دودمان آشینا شکل گرفت. آشیناها، پیش از رانده شدن از چین به کوه‌های آلتای به زبان مغولی صحبت می‌کردند، لیکن طی یک قرن که در محیط ترک‌زبان آلتای ماندند ترک‌زبان شدند و نشانه‌های زبان مغولی را در نظام عناوین خود حفظ کردند.[4] از آن جا که چینی‌ها و ژوان ـ ژوان‌ها اتحادیه‌ی پدید آمده در اطراف دودمان آشینا را، تو ـ کیوئه/ تو ـ کیو می‌نامیدند، نام «ترک» که برگرفته از همان نام تو ـ کیوئه است، به‌تدریج و به‌ویژه با تشکیل و گسترش قلمرو امپراتوری گوک ترک، یا خاقانات ترک، عمومیت یافت.