برگی از تاریخ ایل قشقایی در دوران زندیه

پس از قتل نادرشاه ، بعضی از رؤسای طوایف قره بیات نیشابور، با استفاده از فرصت به دست آمده ، به قدرت نمایی پرداختند و به مقامات و مناصب عالی اداری و لشکری دست یافتند؛ از جملة آنان صالح خان بیات بود که در ۱۱۶۰ق از سوی عادلشاه افشار به حکومت فارس منصوب شده بود. وی تا ۱۱۶۸ق که به دست شیخعلی خان زند کشته شد، به همراه هاشم خان بیات ، سرکردة فوج بیات شیراز و حاکم فارس ، تا استقرار قطعی دولت کریم خان زند از جمله عوامل اصلی بحران و ناآرامی اوضاع و احوال فارس بود (مرعشی صفوی ، ص ۱۲۱؛ کلانتر، ص ۴۸، فسائی ، ج ۱، ص ۵۸۳ ـ۵۹-)
فسایی در فارسنامه ناصری می نویسد: در بهار سنه ايت‌ئيل مطابق سال  ١١۶٧  ه ق هاشم خان بيات به استقلال تمام به ايالت فارس اقدام داشت و ايلات قشقائى را تاخت و تازى كامل نمود، اسماعيل خان كور قشقائى را خسارت   زياد رسانيد. .(فسایی ص ۵۹۴ )
بنا بر این نوشته فسایی- اسماعیل خان قشقایی در سال ۱۱۶۷ه ق در فارس بوده و نه در خراسان. و از او به نام اسماعیل خان کور نامبرده شده است. یعنی اسماعیل خان قبل از سال ۱۱۶۷ ه ق نابینا شده است. در کتاب فسایی منبع این مطلب روزنامه کلانتر(ص ۴۸) ذکر شده است که نویسنده کتاب مزبور خودکلانتر شیراز در این دوره بوده است. اگر این روایت را بپذیریم، حاکی از آن خواهد بود که تبعیدشدگان قشقایی به خراسان، قبل از سال ۱۱۶۷ هق یعنی دوازده سال قبل از صدارت کریم خان( سال ۱۱۷۹ ه ق) به فارس برگشته و در سرزمین های خود در گندمان حضور داشته اند. بنا بر این روایت درخواست آن ها از کریم خان برای عودت به سرزمین های خود، که از طرف محمد ناصرخان و ملک منصورخان ذکر شده است با این نوشته تاریخی مطابقت ندارد.
روایتی دیگری نیزدر این مورد وجود دارد که در«سال ۱۱۶۷ق آزاد خان افغان , فتحعلی خان افشار والی سابق فارس را به دلیل آشنایی به منطقه برای جنگ با کریم خان زند به فارس روانه ساخت . کریم خان به قمشه یا شهرضای فعلی وارد شد و مردم به گرمی از او استقبال کردند . کریم خان با ۳۰۰۰ نفر در مقابل ۸۰۰۰۰ نیروی فتحعلی خان مقاومت کرد اما شکست خورد و از طریق گندمان به بختیاری رفت . فتحعلی خان با سپاهیان خود به تعقیب وکیل پرداخت و چون از پیدا کردن او مایوس شد به جهت کمکی که قشقایی ها به عشایرزاده لُر یعنی کریم خان کرده بودند در منطقه گندمان به آنها حمله کرد و داغ دل را بر سر و جان آنها خالی نمود بطوری که در این حمله ناجوانمردانه دو هزار نفر قشقایی را قتل عام و کلیه احشام و دارایی آنان را به یغما برد و درست در همین زمان هاشم خان بیات که با قدرت در ایلات فارس حکومت می کرد به دستور آزاد خان افغان با نیروی بسیار به ایلات قشقایی تاخت و تاز نمود و اسماعیل خان را که رهبر ایل بود کور کرد و آزار و صدمه بسیار رساند . از مردم شیراز مالیات زیادی گرفت و در صحرای خسرو شیرین اطراق کرد . (کیانی منوچهر -تاریخ میارزات مردم ایل قشقایی از صفویه تا پهلوی -)
/ 0 نظر / 129 بازدید